W wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie – Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 lutego 2018 r., III APa 17/17, zainteresowało mnie kilka zagadnień, którymi chciałbym się z Państwem podzielić. Zagadnienia te mają istotne znaczenie praktyczne dla prowadzenia sporów sądowych w sytuacji dochodzenia od zakładu pracy zadośćuczynienia lub odszkodowania jeżeli skutkiem wypadku przy pracy jest doznania uszczerbku na zdrowiu, niezależnie od domagania się przyznania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy.

Streszczenie

Z powołanego wyżej wyroku wynika, że, po pierwsze, pracownik poszkodowany z tytułu wypadku przy pracy, niezależnie od żądania przyznania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, może dochodzić od zakładu pracy roszczeń na podstawie przepisów prawa cywilnego, gdy skutkiem wypadku przy pracy jest doznanie przez niego uszczerbku na zdrowiu. Po drugie, odpowiedzialność zakładu pracy wywodzona z przepisów prawa cywilnego jest niezależna od przyznania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, co oznacza, że pracownik może (czy wręcz – powinien) dochodzić roszczeń na podstawie przepisów prawa cywilnego bez względu na okoliczność, czy dane zdarzenie zostało uznane za wypadek przy pracy, jak i to, czy z tytułu wypadku przy pracy przyznano jakiekolwiek świadczenia (przesłanki obu żądań są różne i samodzielne). Po trzecie, odpowiedzialność zakładu pracy może być odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka, co zależy od rodzaju zakładu pracy i jego funkcjonalnym powiązaniu z ruchem maszyn i urządzeń przetwarzających elementarne siły przyrody.

Okoliczności wypadku przy pracy

Powód zatrudniony był na stanowisku pracownika magazynowego. Dochodził zadośćuczynienia i odszkodowania. Podczas ręcznego załadunku  części samochodowych powód poczuł silny ból w plecach, który uniemożliwił mu kontynuowanie pracy. Ostatecznie zdarzenie to zostało uznane za wypadek przy pracy.

Uchybienie po stronie pracodawcy

Pracodawca nie umożliwił powodowi zapoznania się z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu ręcznych prac transportowych, ponieważ nie zapewnił dostępu do informacji dotyczących przemieszczanego przedmiotu, w szczególności: jego masy i położenia jego środka ciężkości, zwłaszcza w przypadku, gdy masa jest nierównomiernie rozłożona. Nie wydał szczegółowych instrukcji i wskazówek dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy, a dotyczących między innymi wykonywania prac w magazynie części samochodowych z uwzględnieniem układania i zdejmowania ich z regałów magazynowych. Spowodowało to, że powód nie został poinformowany o wszystkich aspektach bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wymaganiach ergonomii, w tym o wynikach oceny ryzyka zawodowego oraz o środkach bezpieczeństwa zapobiegających urazom podczas wykonywania prac transportowych a zwłaszcza urazom kręgosłupa.

Pracodawca nie dokonał oceny ryzyka zawodowego przy wykonywanych pracach na stanowisku „pracownik magazynowy”, co spowodowało, że powoda nie zapoznano podczas szkolenia na stanowisku pracy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy z zagrożeniami i dokonaną oceną ryzyka dla każdego zagrożenia, które występowało podczas prac transportowych z uwzględnieniem sprawności fizycznej i stanu zdrowia powoda.

Prawo do dochodzenia przez pracownika roszczeń odszkodowawczych na podstawie przepisów prawa cywilnego

W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 4 grudnia 1987 r., III PZP 85/86, wprost wskazano, iż pracownik, który doznał uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy (choroby zawodowej), może dochodzić od pracodawcy roszczeń odszkodowawczych na podstawie przepisów prawa cywilnego. Dochodzenie odszkodowania lub zadośćuczynienia na podstawie stosowanych odpowiednio przepisów kodeksu cywilnego przed sądem pracy powinno odbywać się z uwzględnieniem określonych w kodeksie cywilnym zasad odpowiedzialności, które mogą kształtować się bądź na zasadzie ryzyka, bądź na zasadzie winy.

Odpowiedzialność pracodawcy ma charakter subsydiarny

Odpowiedzialność deliktowa pracodawcy za wypadek przy pracy doznany przez pracownika jest odpowiedzialnością subsydiarną w stosunku do odpowiedzialności instytucji ubezpieczeniowej, która odpowiada w razie spełnienia warunków (przesłanek) z ustawy o wypadkach przy pracy. Dopuszczalne jest dochodzenie przez pracownika od pracodawcy roszczeń uzupełniających z tytułu wypadku przy pracy, opartych na przepisach prawa cywilnego. Pracownik, występując z takim powództwem, nie może w postępowaniu sądowym powołać się jedynie na fakt wypadku przy pracy, który stwierdzony został protokołem powypadkowym, lecz musi wykazać wszystkie przesłanki prawne cywilnej odpowiedzialności odszkodowawczej: 1) ciążącą na pracodawcy odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego, 2) poniesioną szkodę (uszczerbek zdrowiu – a ściślej uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia), 3) związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem będącym wypadkiem przy pracy a powstaniem szkody (vide – wyrok Sądu Najwyższego, II PK 65/09).

Wynik sprawy przed I instancją

Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo w części, pomimo zarzutu przedawnienia zgłoszonego przez pozwany zakład pracy. Zarzut przedawnienia uznany został za nadużycie prawa.

Wynik sprawy przez II instancją

Sąd Apelacyjny zmienił wyrok uwzględniający powództwo w części i ostatecznie oddalił powództwo w całości. Sąd ten uznał zarzut przedawnienia za podniesiony skutecznie. Nie zgodził się z Sądem Okręgowym, jakoby pozwany zakład pracy, podnosząc zarzut przedawnienia, nadużył swego prawa. Sąd Apelacyjny wskazał, że przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas jego trwania. Podniósł nadto, że podniesienie zarzutu przedawnienia co do zasady nie może stanowić nadużycia prawa. Może być ono uznane za nadużycie prawa jedynie zupełnie wyjątkowo, gdy indywidualna ocena okoliczności w rozstrzyganej sprawie wskazuje, iż opóźnienie w dochodzeniu przedawnionego roszczenia jest spowodowane szczególnymi przesłankami uzasadniającymi to opóźnienie i nie jest ono nadmierne.

Zasada odpowiedzialności przedsiębiorstwo zajmującego się m.in. magazynowaniem i przechowywaniem składowych części do samochodów, sprzedażą, logistyką, transportem towarów

Zdaniem Sądu Apelacyjnego odpowiedzialność takiego przedsiębiorstwa jest odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka. W ramach prowadzonej działalności posługuje się ono urządzeniami napędzanymi silnikami (samochody, wózki widłowe). Nie ma zatem wątpliwości, że działalność tego rodzaju przedsiębiorstwa jako całości opiera się na funkcjonowaniu maszyn i urządzeń przetwarzających elementarne siły przyrody, jak w szczególności paliwa, gaz i energię elektryczną, na pracę i inne rodzaje energii. Bez korzystania z sił przyrody nie mogłoby ono osiągać swojego celu gospodarczego określonego przez opisany zakres działalności.

Powyższe ma niebagatelne znaczenie dla zakresu postepowania dowodowego. Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka odrywa się całkowicie od winy zakładu pracy. Stanowi to daleko idące ułatwienie po stronie pracowników w dochodzeniu roszczeń od tego rodzaju zakładów pracy.

Radca prawny i doradca podatkowy Maciej Nowakowski

Jeżeli chcesz być informowany na bieżąco o sprawach z zakresu mojej specjalizacji, polub i obserwuj moją stronę. Jestem dla Was na Facebook’u, gdzie prowadzę stronę Maciej Nowakowski Radca Prawny Odszkodowania. Jestem również autorem Bloga o Zakażeniach Szpitalnych. Blog połączony jest ze stroną na Facebook’u Zakażenia szpitalne – aspekty prawne. Zachęcam do czytania wpisów.

Moja Kancelaria zajmuje się prawem medycznym, prawem podatkowym i finansowym oraz dochodzeniem odszkodowań i innych świadczeń dla osób poszkodowanych w wyniku błędów medycznych oraz wypadków komunikacyjnych, w pracy, w gospodarstwach rolnych i innych. W przypadku gdybyś potrzebował pomocy prawnej lub chciał zlecić prowadzenie sprawy sądowej w przedmiocie dochodzenia roszczeń ze wskazanych wyżej tytułów, pozostaję do Twojej dyspozycji i zachęcam do kontaktu. Jestem dostępny pod adresem e-mail: nowakowski@zakazeniaszpitalne.plnowakowski@ltc-legal.pl oraz pod nr tel. 604211919.

Niniejsza informacja ma charakter ogólny i nie stanowi porady prawnej, ani opinii prawnej. Udzielenie porady prawnej lub sporządzenie opinii prawnej powinno być poprzedzone wnikliwą analizą Twojej indywidualnej sytuacji, której jestem gotowy się podjąć na Twoje zlecenie. Swoją wiedzę i doświadczenie stawiam do Waszej dyspozycji.